Opis

„Przemsza. Opowieści z czasów przełomu”, to druga książka Rafała Ryszki, po „Tajemnicy Cecylii Broił”, któ­ra odwołuje się do przeszłości Górnego Śląska. Tematy­ka I wojny światowej, powstań śląskich czy plebiscytów była obecna w twórczości wielu autorów. Nic dziwnego, bo to czas przełomu dla Europy i naszego Górnego Ślą­ska. Autor jednak nieco inaczej opowiada tę historię, bo z perspektywy tutejszych mieszkańców, poprzez pry­zmat losów jednej rodziny – Krawietzkich, konkretnych postaci, Ślązaków. Snuje opowieść niespiesznie, wnikli­wie, z sennym nurtem granicznej rzeki Przemszy. Pozna- jemy ludzi z pogranicza, ich troski, lęki, rozterki. Autor barwnie, a zarazem prawdziwie odmalowuje ich codzienność, oddaje lokalny ko­loryt poprzez język, zwyczaje, rodzinne wydarzenia i dziejące się w tle wydarzenia polityczne.

Z jednej strony pozycja ta pomaga zrozumieć Górnoślązaków, a z drugiej strony upamiętnia losy naszych dziadków w latach 1918-1922. Przez minione 100 lat, które upłynęły od wydarzeń opisywanych w książce, zmienił się Śląsk, jego struk­tura społeczna, uległy zmianie granice, odeszło ostatnie pokolenie świadków mi­nionego z dawna czasu, ale Przemsza niezmiennie płynie dalej. Autor upodmiotowił ją i potraktował jako ostatniego żyjącego obserwatora – świadka przeszłości tej ziemi. „Przemsza” to nie tylko nazwa rzeki, to symboliczne dla Górnoślązaków mieszkających pomiędzy Mysłowicami a Pszczyną, mity, skojarzenia, emocjonalne odwołania, klisze przeszłości. Rafał Ryszka wsłuchał się w nurt tej niepospolitej rzeki i przywołał dla nas tamte wydarzenia, ważne dla naszej lokalnej wspólnoty.

[Leipzig-Wrocław-Mysłowice 2026r. Łukasz Odelga Starosta Bieruńsko-Lędziński]

Szanowni Państwo, Przemsza od stuleci towarzyszy mieszkańcom tej ziemi. Wciąż płynie przez Imielin, tak jak płynęła wtedy, gdy region przeżywał jedne z najbardziej przełomowych momentów swojej historii. W książce „Przemsza. Opowieści z czasów przełomu” Rafał Ryszka przywraca pamięć o wydarzeniach sprzed ponad wieku, w których życie nad rzeką pulsowało w rytmie przemian politycznych, społecznych i gospodar­czych. To czas wojny, pierwszych przetasowań granicznych, narastających napięć i zagrożeń, ale także zwykłej codzien­ności ludzi, którzy mimo niepewności musieli żyć, praco­wać i podejmować decyzje kształtujące ich przyszłość.

Autor w niezwykle sugestywny sposób ukazuje, jak ówczesne wydarzenia od­bijały się na życiu mieszkańców dawnego powiatu pszczyńskiego. Pokazuje świat galamików, szmuglerów, rolników i rzemieślników, a jednocześnie świat ludzi, którzy nagle stali się świadkami – i uczestnikami – historii. Lata 1918-1922 były dla nich momentem szczególnym: czasem zaostrzającej się wojennej biedy, nara­stającego niepokoju i trudnych wyborów. A jednak, mimo tych burzliwych okolicz­ności, rzeka niosła ich dalej. Dawała pracę, łączyła społeczności, stawała się drogą handlu, ale też miejscem ukrytych działań i ryzykownych przepraw.

Dla współczesnego Imielina ta opowieść ma ogromne znaczenie. Przemsza, choć dziś spokojniejsza, wciąż stanowi trwały element naszego krajobrazu. Jej nurt niesie symboliczną ciągłość – łączy przeszłość z teraźniejszością, przypomi­nając, że historia tego miejsca tworzyła się nie tylko w wielkich politycznych wy­darzeniach, lecz także w codziennym wysiłku zwykłych ludzi.

W imieniu władz samorządowych i wszystkich mieszkańców Imielina, skła­dam autorowi Panu Rafałowi Ryszce serdeczne podziękowania za wnikliwe od­tworzenie tamtego świata i za przywrócenie zbiorowej pamięci wydarzeń, które ukształtowały mieszkańców naszej ziemi. Jestem przekonany, że książka ta będzie nie tylko źródłem wiedzy, lecz także ważnym gestem upamiętnienia tych, którzy żyli tu przed nami, w czasach trudnych, ale bogatych w znaczenia.

[Leipzig-Wrocław-Mysłowice 2026r. Krzysztof Hajduczek Burmistrz Miasta Imielin]

Szanowni Państwo, mamy ogromną przyjemność polecić Państwu powieść „Przemsza. Opowieści z czasów przełomu”, która zabiera czytelnika w lata 1918-1922, w czas odradza­jącej się Polski, Powstań Ślą­skich i pierwszych prób kształ­towania nowej rzeczywistości na Górnym Śląsku. Autor, Rafał Ryszka w swojej powieści prowadzi przez świat, w którym codzienne wybory zwykłych ludzi mają ogromne znaczenie, a życie społecz­ności jest splecione z historią regionu. Dzięki wnikliwej obserwacji bohaterów mo­żemy poczuć zarówno napięcie polityczne i niepewność jutra, jak i dostrzec w nich odwagę, nadzieję oraz determinację.

Z wielką wrażliwością autor opisuje codzienne życie mieszkańców Śląska, ro­dzinne wydarzenia, lokalne zwyczaje i relacje sąsiedzkie, które splatają się z dra­matycznymi wydarzeniami politycznymi, nadając każdemu gestowi i decyzji wy­miar historyczny. Szczególną rolę w powieści odgrywa osiedle Ćmok, w dzisiejszych Mysłowicach, miejsce życia głównego bohatera, gdzie codzienne wybory i relacje mieszkańców tworzą oś narracyjną. Przepływająca przez okolicę rzeka Przemsza staje się cichym świadkiem wydarzeń i symbolem ciągłości życia regionu.

Powieść ukazuje także bogactwo językowe Śląska – mieszankę śląskiego, pol­skiego i niemieckiego, co pozwala poczuć wyjątkowy charakter pogranicznego świata, jego złożoną tożsamość i kulturę.

Książka wciąga narracją, ale jednocześnie uczy wrażliwości i szacunku dla wy­borów innych. Pokazuje, że historia to nie tylko wielkie wydarzenia polityczne, lecz przede wszystkim ludzie – ich troski, tęsknoty i sposób, w jaki odnajdują się w zmieniającym się świecie. Dzięki temu powieść nie tylko przybliża przeszłość, ale też pozwala lepiej zrozumieć ludzkie doświadczenia i wartości, które pozostają aktualne niezależnie od czasów.

Zapraszamy Państwa do lektury, do świata, w którym historia spotyka człowie­ka, a literatura pokazuje, jak dramatyczne czasy odciskają się na losach zwykłych ludzi. Niech ta powieść będzie dla Państwa podróżą w przeszłość, która pozwala lepiej poznać losy mieszkańców Górnego Śląska.

[Leipzig-Wrocław-Mysłowice 2026r. Dariusz Wojtowicz Prezydent Miasta Mysłowice, Wojciech Chmiel I Zastępca Prezydenta Miasta Mysłowice]